عضویت در سایت |  رمز عبور را فراموش کردم
شنبه 3 آبان 1399     ۱۱:۵۹
اینجا هستیدSkip Navigation Links

بنام خدا

بررسی کمبود عناصر غذایی در مرکبات (مصور)

اداره برنامه ریزی و توسعه اقتصادی

تابستان 99

پرورش و تولید مرکبات شرکت کشت و صنعت جیرفت :

شرکت کشت و صنعت جیرفت در حال حاضر از 1290 هکتار باغ مرکبات شامل انواع مختلف پرتقال ،نارنگی،گریپ فروت و لمون برخوردار بوده و این فعالیت از جمله اصلی ترین منابع درآمدی آن محسوب می گردد.

طبق بررسی ­های بعمل آمده از کل سطح زیر کشت باغ­ های مرکبات حدود 200 هکتار آن5-1 ساله، 215 هکتار 14-12 ساله و مابقی بین 20 تا 34 سال قدمت دارند.

میزان برداشت یا جذب عناصر غذایی توسط مرکبات

درختان مرکبات مانند سایر گیاهان عناصر غذایی مورد نیاز برای حفظ سلامتی و تداوم باردهی خود را از خاک جذب می­ کنند. غلظت عناصر غذایی موجود در برگ درختان میوه و از جمله مرکبات می ­تواند نشان دهنده مقدار عناصر موجود در پیکره گیاه وضعیت سلامتی، رشد و میوه دهی آن باشد.





معمولاً کمبود عناصر غذايی در گياهان ناشی از موارد زير است:

۱) کمبود واقعی: کمبود عناصر غذايی در خاک و يا وجود ترکيب شيميايی غير قابل جذب آن برای گياه.

۲) کمبود دروغين: کمبود عناصر غذايی به علت ايجاد شرايط خاص در محيط کشت. در اين حالت ريشه­ ها قادر به جذب عناصر موجود در خاک نمي باشند مانند موارد زير:

الف) سرد بودن خاک: در اين حالت پتاسيم موجود در خاک جذب ريشه نمی ­شود.

ب) غرقابی بودن خاک: آهن، مس و کلسيم در خاک غرقابی جذب نمی ­شوند. به عنوان مثال آبياری پی در پی در خاک، شرايط احياء و اکسيداسيون در خاک را فعال نموده و عناصری مثل آهن و منگنز به خاطر اکسيده شدن غير قابل جذب می­ گردند.

 اسیدیته (PH ) نامناسب: در خاک­های خيلی اسيدی، منگنز و روی و در خاک­های­ قليايی آهن، منيزيم و بُر جذب نمی­ شود.

د) اثر متقابل و منفی عناصر نسبت به يکديگر: در اين حالت حضور يک عنصر باعث عدم جذب عنصر ديگر می­ شود. مثلاً پتاسيم بيش از حد باعث کمبود منيزيم می ­شود و يا حضور بيش از حد نیتروژن باعث رشد سبزينه ای گياه شده و تعادل مصرف برخی عناصر مورد نياز در گياه را به هم می­ زند.

رابطه علائم کمبود عناصر غذايی با تحرک آنها در گياه:

محل ظهور علائم کمبود عناصر غذايی در گياهان، به وسعت و ميزان انتقال عناصر غذايی از برگ های پير به قسمت­ های جوان گياه بستگی دارد كه می ­توان عناصر را بر اساس جابه جايي در گياه به دو دسته تقسيم نمود:

1) عناصر متحرك (پويا يا موبايل):

علائم كمبود اين عناصر، ابتدا در برگهاي پير (برگ­ هاي پاييني) اتفاق مي­ افتد زيرا اين عناصر مي ­توانند از برگ هاي پير پاييني به سوي برگ هاي جوان بالايي حركت كنند، كه اين عناصر عبارتند از: نیتروژن(N ) و منيزيم(Mg )، پتاسيم(K ) ، فسفر(P )

2) عناصر غيرمتحرك (ايستا يا ساكن):

علائم كمبود اين عناصر ابتدا در برگ ­هاي جوان (برگهاي بالايي) اتفاق مي­ افتد زيرا اين عناصر مي­ توانند از برگ ­هاي پير پاييني به سوي برگ ­هاي جوان بالايي حركت كنند، كه اين عناصر عبارتند از: کلسيم(Ca ) و بُر(B ) موليبدن(Mo )، منگنز(Mn )، روی(Zn )، مس(Cu ) و آهن(Fe ).

نحوه مصرف عناصر مغذی

جدول شماره 1 بيانگر نياز غذائي درختان مثمر كه به سن اقتصادي رسيده اند(8  سال به بالا) به عنصر نیتروژن مي باشد و زمان مصرف كود نیتروژنه بصورت يك سوم در نيمه دوم بهمن ماه تا نيمه اول اسفندماه و يك سوم ديگر در ارديبهشت ماه و یک سوم باقيمانده در شهريورماه مي­ باشد. لازم به توضيح است بايستي يكي از كودهاي فوق بصورت پخش در محل سايه انداز درخت مصرف شود كه اولويت مصرف بترتيب سولفات آمونيوم، نيترات آمونيوم و اوره مي­ باشد. نياز غذايي مركبات به فسفر در منطقه جيرفت در جدول شماره 2 آورده شده است. مقادير اين جدول براي درختان 8 سال به بالا مي ­باشد. نحوه مصرف كود فسفر بصورت نواري در شياري به عمق 20-10 سانتيمتر و در محل سايه انداز درخت و پوشاندن آن با خاك مي ­باشد. زمان مصرف نيمه دوم بهمن ماه تا نيمه اول اسفندماه مي­ باشد. نياز غذايي پرتقال به عنصر پتاسيم در مركبات در منطقه جيرفت در جدول شماره 3 آورده شده است. مقادير اين جدول مربوط به درختان بالاي 8 سال بوده و روش مصرف كود بصورت نواري و در شياري به عمق 20 -10 سانتيمتر در محل سايه انداز درخت و همراه مصرف كود فسفره در نيمه دوم بهمن ماه تا نيمه اول اسفندماه مي ­باشد و جهت رفع كمبود عناصر ريزمغذي ميتوان بصورت زير عمل نمود. كمبود آهن با مصرف 100 گرم سكوسترين آهن به ازاي هر درخت و كمبود منگنز با مصرف 300-200 گرم سولفات منگنز و كمبود روي با مصرف 300 - 200 گرم سولفات روي به ازاي هر درخت رفع مي­ گردد. همچنين مي توان به سه بار محلولپاشي با سكوسترين روي و با غلظت1.5 گرم در ليتر اقدام نمود .


 نیتروژن (N )

اين عنصر برای توليد اسيدهای آمينه و پروتئين لازم است و مهمترين عامل رشد محسوب می ­شود. به عبارتي چون نیتروژن جزء مهمی از ملکول کلروفيل را تشکيل می ­دهد، بنابراين اولين علايم ظهور کمبود نیتروژن، رنگ پريدگی برگ­ها دیده می شود. برگ­ها معمولاً به رنگ سبز مايل به زرد و زرد روشن در آمده كه به علت عدم تشکيل کلروفيل است. در اواخر رشد رنگ زرد، قرمز و بنفش مايل به قرمز مشاهده می ­شود که در نتيجه ي تشکيل رنگ آنتوسيانين است. در کمبود نیتروژن برگ ­ها کوچک، ساقه و شاخه­ ها لاغر می­ شوند و معمولاً با زاويه کوچکی نسبت به ساقه اصلی می ­ايستند و شاخه ­های جانبی کمی تشکيل شده، زردی در بر گ های پير (پاييني) زودتر ظاهر می ­شود. کاهش رشد رویشی نخستین علامت کمبود نیتروژن در درختان مرکبات می­باشد.

 علائم کمبود نیتروژن در برگ و شاخه مرکبات

 

فسفر (P)

اين عنصر در تلقيح گل­ها، رشد ريشه، انتقال انرژی و همچنين تنظيم خواص ژنتيکی گياه نقش دارد. در بعضی جهات کمبود نیتروژن و فسفر با هم شباهت دارند. رشد قسمت هوایی و ريشه در هر دو کند يا متوقف می­ شود و همچنين برگ ­ها کوتاه، باريک و نازک می ­شوند و رشد طولی گياه عمودی بوده و ساقه­ های جانبی به ندرت ظاهر می ­شود. تعداد برگ و شاخه ­ها محدود شده و ممکن است جوانه ­های کناری به خواب بروند يا بميرند. ظهور شکوفه و جوانه­ های برگی کم شده و در نتيجه ميزان محصول (دانه و ميوه) نيز کاهش مي ­يابد. در هنگام کمبود فسفر رنگ برگ­ها سبز تيره، کدر مايل به آبی با ته رنگ برنزی يا بنفش است و رنگ ميوه ­ها سبز و ممکن است به شدت رنگی شده باشند، گوشت ميوه نرم و شيره ميوه خيلی ترش و خاصيت انباری آن نيز كم مي­ شود.





علائم کمبود فسفر در برگ مرکبات


علائم کمبود فسفر در میوه مرکبات


يک علامت مهم ديگر، کوتولگی و کوتاه ماندن گياهان است به اين صورت كه گياهان دچار کمبود فسفر، اغلب با گياهان جوان اشتباه گرفته می­ شوند و در بر گ ­های پيرتر تحت شرايط حاد کمبود، رگبرگ ­ها به شكل مشبک و قهوه­ ای رنگ پريده در مي­ آيد.


پتاسیم (K)

پتاسیم عنصری پویا و متحرک است پتاسیم (K ) به عنوان کوفاکتور برای 40 یا بیشتر آنزیم مورد نیاز است. پتاسیم که از آن به عنوان کو کیفیت نیز نام برده ­اند، برخی از اعمال سوخت و ساز موثر در رشد و تقسیم سلولی را در بافت­ های جوان تنظیم می کند و در محافظت درختان از خطر سرمازدگی نقش مهمی را بر عهده دارد.


علائم ظاهری کمبود پتاسیم در مرکبات


اثر پتاسیم بر اندازه میوه مرکبات

کلروز برگ های پیر- تغییر رنگ برگ ها به زرد طلایی و گرایش رو به پایین در نوک و حاشیه برگ ها

کلسیم (Ca)

کلسیم یکی از عناصر مهم در بخش ­های رویشی درختان مرکبات است. حدود دو تا سه درصد از وزن خشک برگ­ هایی را که به تازگی بالغ شده­ اند،را کلسیم تشکیل می ­دهد. تیمار درختان مرکبات با کلسیم، سبب می ­شود تا رسیدن میوه ­ها، پیری و ریزش به تاخیر بیافتد و موجبات بهبود کیفیت میوه فراهم شود. در مورد کودهای کلسیم دار باید گفت که خاک ­های جنوب اغلب نیازی به عرضه کلسیم اضافی ندارند.

کمبود کلسیم در میوه مرکبات


گوگرد (S)


کمبود گوگرد، باعث کاهش سطح برگ می ­شود. این امر به خاطر کاهش تعداد و اندازه سلول­ های برگ است. کمبود گوگرد، مقدار کلروفیل را نیز کاهش داده، سبب جلوگیری از ساخته شدن پروتئین و انباشت ازت آلی و نیترات خواهد شد. در شرایط کمبود گوگرد برگ های جوان به رنگ زرد کم رنگ درآمده، برگ های مسن­ تر سبز باقی خواهند ماند، ولی در کمبود ازت این وضعیت برعکس است.





منیزیم (Mg)

در تغذیه درختان مرکبات، منیزیم را به سختی می ­توان در ردیف عناصر کم مصرف طبقه بندی کرد، لذا بهتر است آن را عنصری پرنیاز بدانیم. بروز این کمبود با سن درختان رابطه ی مستقیم دارد. علایم کمبود منیزیم، ابتدا در برگ­ های پیر مشاهده می­ شود. در چنین حالتی، ابتدا بین رگبرگ ها زرد شده و سپس نشانه­ های سوختگی مشاهده می ­شود، اما برگ های جوان عموما سبز باقی می­ مانند. در درختان مرکباتی که دچار کمبود منیزیم هستند بخش اعظم برگ های ناحیه سرشاخه به غیر از برگ های واقع در نوک شاخه می­ ریزند و به این ترتیب سرشاخه ها لخت شده که به عارضه کچلی شهرت دارد. به این ترتیب، قابلیت درخت در ساخت مواد فتوسنتزی و تولید میوه به شدت کاهش می­یابد.







علائم ظاهری کمبود منیزیم


عناصر ریزمغذی

آهن (Fe)

 یکی از عناصر ضروری برای رشد مرکبات است که در تولید کلروفیل و فعالیت برخی سیستم های آنزیمی موثر است و در فتوسنتز و تنفس نیز مشارکت دارد. در صورت بروز کمبود آهن، کلروفیل به مقدار کافی در سلو ­های برگ تولید نشود و در نتیجه، کل سطح برگ رنگ پریده و مایل به زرد به نظر برسد. 



علائم کمبود آهن سمت راست بدون کمبود، سمت چپ کمبود شدید (از چپ به راست درجه کمبود شدیدتر می ­شود)

ممکن است با موارد زیر اشتباه گرفته شود:
کمبود ازت، منگنز و روی. علائم کمبود آهن در برگ های جوان رخ می دهد، در حالی که علائم کمبود نیتروژن در برگ مسن تر رخ می دهد. کلروز بین رگبرگی ناشی از کمبود منگنز وضوح کمتری نسبت به فقر آهن دارد. علائم کمبود روی (zn )  در برگ درختان شبیه به کلروز آهن است، اما معمولا در سطح کوچکتری است .

منگنز (Mn)

منگنز در واکنش های انتقال الکترون فتوسنتز و تولید کلروفیل موثر است و در تولید میوه، نقش کلیدی به عهده دارد. بخش عمده منگنز در برگ ها و شاخه­ های درختان مرکبات ذخیره می ­شود.


علائم کمبود منگنز در مرکبات

ممکن است با موارد زیر اشتباه گرفته شود:

کمبود آهن و روی. در کمبود آهن رگبرگ ها به شدت مشخص می ­باشند در کمبود ناشی از منگنز رگبرگ ها حالت تار دارند. در کمبود روی برگ­ ها معمولا کوچکتر از اندازه طبیعی بوده در حالی که در کمبود منگز شاخ و برگ تقریبا نرمال و در اندازه متوسط است.  

روی (Zn)

میزان حلالیت این عنصر در آب با کاهش PH زیادتر می ­شود. بنابراین در زمین­ های آهکی کمبود روی شدید خواهد بود. این عنصر در بسیاری از سیستم های آنزیمی گیاه، نقش کاتالیزوری و یا ساختمانی دارد و در ساخت پروتئین و تولید بذر نیز موثر است. از علائم این کمبود، می توان ریزبرگی و کوتاه شدن میان گره های سرشاخه ها، بروز لکه­ های سبز روشن، زرد و یا حتی سفید در بین رگبرگ­ ها به ویژه قسمت های جوان گیاه را نام برد.


ممکن است با موارد زیر اشتباه گرفته شود:

کمبود آهن و کمبود منگنز. برگ دارای کمبود روی عموما کوچکتر از برگ دارای کمبود آهن است. علائم نکروزه معمولا به کمبود روی محدود می شود.

مس (Cu)

کمبود مس در برگ های جوان تر دیده شده و درخت شاخه های پر رشدی با برگ­ های درشت تولید می ­کند در حالی که رنگ برگ­ ها به سبز تیره با لکه­ های زرد تغییر پیدا کرده و شادابی خود را از دست می­ دهد. در کمبود مس مرگ جوانه انتهایی و چروکیدگی مختصر رگبرگ ­ها و لب سوختگی برگ ­ها نیز مشاهده می­ گردد.


علائم ظاهری کمبود مس در مرکبات

بر (B )

معمولا مقادیر کمتر از 25 میلی گرم بر در هر کیلوگرم از ماده ی خشک گیاهی نشان­دهنده کمبود و مقدار بیشتر از 200 میلی گرم در هر کیلوگرم، علامت مسمومیت گیاه به این عنصر است. در ابتدا علائم کمبود در بر گ­های جوان و سرشاخه ­ها دیده می­شود که همزمان رشد جوانه انتهایی نیز متوقف می ­شود. بلافاصله پس از توقف، برگ­های جوان به سبز کم رنگ تغییر رنگ می­ دهند. اگر کمبود بر شدیدتر باشد، جوانه­ های رویشی و بافت­ های مریستمی سیاه رنگ شده، در بافت­ های پارانشیمی پدیده ی تجزیه سلولی و از بین رفتن سلول ها رخ می­ دهد که در مجموع منجر به بروز علایمی از قبیل تشکیل بافت­ های قهوه ­ای رنگ یا چوب­ پنبه ­ای می ­شود.


علائم ظاهری کمبود بر در مرکبات

چکیده

تغذيه بهينه گياه، شرط اصلی بهبود کمی و کيفی محصول است .

نشانه ­های کمبود گاهی مشابه بوده و همچنين عوامل ديگری چون تغييرات دما، استفاده از سموم، حشرات، باد و ديگر عوامل طبيعی نشانه­ هايی را از خود به جای می­گذارند که مشابه علائم کمبود است. به همين دليل،تشخيص و معالجه کمبود عناصر غذايی از روی علائم ظاهری بايد با احتياط و به وسيله کارشناسان با تجربه انجام گيرد .

در تغذيه گياه نه تنها بايد هر عنصر به اندازه کافی در دسترس آن قرار گيرد بلکه ايجاد تعادل و رعايت نسبت ميان همه عناصر غذايی از اهميت بسزايی برخوردار است. زيرا در حالت عدم تعادل تغذيه ای، با افزودن مقداری از عناصر غذايی نه تنها افزايش عملکردی رخ نمی­ دهد بلکه اختلالاتی در رشد گياه ايجاد می­ کند که نهايتاً منجر به افت محصول می ­شود .

قابليت استفاده يا حلاليت برخي از عناصر غذايي نيز با افزايش PHكاهش مي­ يابد. تأمين احتياجات غذايی گياه تحت کنترل زارع يا باغ دار است چه بسا شناخت عناصر مورد نياز گياه، نقش اين عناصر در طول دوره رشدی گياه و همچنين چگونگی تشخيص کمبود و بيش بود (مسموميت) در صورت بروز، از روی علائم ظاهری می ­تواند کشاورز را در رسيدن به اهدافش ياری کند .

خاک­ ها در اثر تداوم برداشت محصول، از نظر مواد معدنی و عناصر  غذايی فقير می­شوند و نياز به کود پيدا می ­کنند که براي جبران آن، می­ توان طی يک برنامه زمان­ بندی مشخص اقدام به استفاده از کودهای مختلف شيميايی، حيوانی و گياهی نمود .

­

ضمیمه



منابع

بررسي اثرات كودهاي شيميائي (N.P.K ) بر روي پرتقال. شماره مصوب : 50-71-15-2-115. مجري طرح : محمدرضا ساردوئي ، کارشناس مرکز تحقیقات کشاورزی جیرفت وکهنوج.

مرکبات. ب عدولی و ب گلعین. 1390. انتشارات نوین پویا.

خوشخوی، مرتضی و روحانی، ايرج و شيبانی، بيژن و تفضلی، عنايت الله. اصول. باغبانی. انتشارات دانشگاه شيراز. 1383.

 ملکوتی، محمدجعفر و فروهی، آتوسا و همايی، مهدی. حاصلخيزی خاکهای مناطق خشک و نيمه خشک مشکلات و راه حل ها. انتشارت دانشگاه تربيت مدرس. 1383.

ملکوتی، محمدجعفر و كريميان، نجف علي. روش جامع تشخيص و مصرف بهينه. کودهای شيميايی. انتشارات دانشگاه تربيت مدرس. چاپ سوم. 1384

 ملکوتی، محمدجعفر و تهراني، محمد مهدي. نقش ريز مغذيها در افزايش عملکرد و بهبود کيفيت محصولات کشاورزی. انتشارات دانشگاه تربيت مدرس. چاپ سوم. 1384.




تمامی حقوق مادی و معنوی این سایت به شرکت کشت و صنعت جیرفت تعلق دارد.